Początki Ratwicy – Młynarze Paczosy

Ratwica to pięknie położona  i urokliwa miejscowość, leżąca w Puszczy Solskiej.

Samotne gospodarstwa na Ratwicy, być może w okolicy dawnego gosposarstwa Zatorowskiego

Nowożytne osadnictwo nad rzeką Ratwicą możemy datować na I poł. XVIII w. Podobnie jak Wolaniny, także i te leśne uroczyska leżały na terenie Ordynacji Zamojskiej, w kluczu zwierzynieckim i były traktowane jako przysiółki wsi Tereszpola. Wzmianki o osadnictwie nad rzeką Ratwicą odnajdujemy już w rewizji pól tereszpolskich z 1723 r. oraz w latach kolejnych.

Gdybyśmy przenieśli się do roku 1787 r., z którego zachowała się bardzo ciekawa i dokładna mapa tych okolic z opisami (archiwum Ordynacji Zamojskiej) i przeszlibyśmy starym gościńcem do Tereszpola, który wił się nad rzeką Ratwicą, zobaczylibyśmy trzy stawy, dwa młyny oraz karczmę, a także kilka gospodarstw. W niektórych źródłach tereny te są zbiorczo nazywane jako „Paczosy i Łubiarze” i były one ważne, ze względu na położenie przy gościńcu z Biłgoraja do Zwierzyńca. Większość z XVIII w. zabudowań dzisiaj już nie istnieje. Najbardziej widoczne ślady i kontynuacja osadnictwa zachowała się jako dzisiejsza wieś Ratwica, wchodząca w skład Gminy Biłgoraj. O historii tego miejsca dawniej zamieszkałego m.in. przez młynarzów Paczosów, opowiemy w niniejszym numerze.

Najbliżej Biłgoraja, w miejscu gdzie do dzisiaj zachowały się zabudowania oraz staw i most, mieszkał ród młynarzy Paczosów, którzy już w 1723 r. obok młyna posiadali nowinę i łąkę. W kolejnych latach młynarzem był Matyasz (Maciej) Paczos, a w połowie XVIII w. obok niego pojawia się także Walenty Paczos (prawd. brat Macieja) oraz Wawrzyniec (prawd. syn Macieja, który ożenił się z Katarzyną Brzuch z Wolanin). Tenże Wawrzyniec wkrótce przejął gospodarstwo i w kolejnych latach w źródłach pojawia się jako młynarz.

W II połowie XVIII w. oprócz gospodarstwa Paczosów (na mapie litera „d”) młyna (lit. „e”), stawu  dookoła zabudowań znajdowały się pola (lit. „f”, „g” i „h”). Pomiędzy polami w tym czasie mieszkała rodzina Ciosów, a dalej na północ, pomiędzy dwoma strumykami znajdowała się chałupa oraz pole Zatorowskiego (lit. „j”).

Młyn oznaczony jest na mapie z 1827 r. W Tabeli powinności włościan z 1830 r. z odnajdujemy z kolei prawd. potomków pierwszych osadników, którzy nadal mieszkali na Ratwicy tj. Piotra Paczosa i Jakuba Ciosa. W 1836 r. dzierżawca młyna domagał się reparacji mieszkania. Osada „Paczosy” jest także widoczna na mapie kwatermistrzowskiej z 1839 r. (zob. mapę).


Wykorzystano akta z Archiwum Państwowego w Lublinie, zespół: Archiwum Ordynacji Zamojskiej w Zwierzyńcu:

Sygn. 1541 Rewizja pól sznurowych wsi Tereszpola od roku 1723 do roku 1762,

Sygn. 1538 Rewizja Klucza Zwierzynieckiego

Sygn. 1540 Inwentarz klucza zwierzynieckiego z 1792 r.

Sygn. 1149 [Atlas] - Zbiór map lasów ordynackich w Galicji in martio 1793 uczynionych

Sygn. 5466 Akta młyna w Ratwicach

Sygn.  2912 Tabella powinności włościan wsiów Hedwiżyna, Bukownicy, Wolaninów z Ratwicą i części wsi Tereszpola do folwarku Porąb należących

oraz

Mapa Miega (mapire.eu) oraz opisy do niej w: Galicja na józefińskiej mapie topograficznej 1779-1783, tom 8

Księgi metrykalne parafii w Puszczy Solskiej